السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

206

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

و عدم انطباق ذهنيات ما با خارج ، جان تازه‌اى مىگيرد . آنها مىگويند : علم ما از طريق حواس حاصل مىشود ، و حواس خطا مىكنند . لذا در تطابق علوم ما با خارج ترديد روا مىدارند . در حالى كه اگر علوم ما با خارج ، مطابق نباشند ، اساس زندگى متزلزل مىشود ؛ كسى كه گرسنه است به جاى آن‌كه سراغ نان برود ، سراغ آب مىرود و كسى كه تشنه است به جاى آن‌كه سراغ آب برود به سراغ نان مىرود . ظلمت را به جاى نور و نور را به جاى ظلمت طلب مىكند و هكذا . و به طور كلى نظام زندگى به هم مىخورد . بر خلاف قول به وجود ماهيات خارجى در ذهن ؛ زيرا بنابراين نظريه ، علوم ما همه و همه عبارت از تحققِ ذهنى همان ماهياتى است كه در خارج هستند و وجودِ ذهنى ماهيات ، با ماهياتِ موجود در خارج ، هيچ تفاوتى نمىكنند و ماهيات در ذهن پل عبور ميان شخص عالم به جهان خارج مىگردد . لذا بحث وجود ذهنىِ ماهيات علاوه بر آن‌كه نحوهء تحقق علم را بيان مىكند ارزش واقع نمايى علم را نيز نشان مىدهد . بنابر اين نظريه ، دانسته‌هاى ما برگرفته از خارج و مطابق با خارج مىباشند و از نظر انطباق ، هيچ تفاوت ماهوى ندارند ؛ بر خلاف نظريهء شَبَح ، كه ذهنيّات ما را ماهيتاً مباين با حقايق خارج مىداند ؛ خواه آن‌كه حاكى از خارج باشند يا نباشند . از اين جهت ، اعتبار علم از نظر واقع نمايى و كشف از خارج ، زير سؤال مىرود و صحت انطباق ذهنيات ما با خارج ، مخدوش مىشود . نظريهء دوم اشباح متن و قال آخرون بالأَشباح مع المباينة وعدم . . . ما يراه خضرة آثار الحُمرةِ دائماً . ترجمه جمع ديگرى نظريهء اشباح را با اين تفصيل مىپذيرند كه ذهنيات ما علاوه بر تباينى كه با ماهيات خارجى دارند ، حكايت از آنها هم نمىكنند . لذا نفس ، پيوسته خطا مىكند ، لكن خطاى